пятніца, 8 мая 2009 г.

Пераклады Бібліі на беларускую мову

Вось быў рыхтаваўся да заліку па спецкурсу, склаў сабе невялічкі каншпекцік. Можа каму будзе цікава.


Гісторыя перакладу Сьвятога Пісаньня на беларускую мову ў ХХ стагоддзі.

Пераклады Сьвятога Пісаньня, зробленыя за апошнія сто гадоў, можна умоўна падзяліць на дзьве групы -- канфесійныя і пазаканфесійныя(індывідуальных перакладаў).

Канфесійныя натуральна падзяляюцца паводле канфессій, прадстаўнікі каторых ажыцьцяўлялі пераклад: пратэстантскія, каталіцкія і праваслаўныя. Такі пералік у пэўнай ступені адпавядае храналогіі/пасьлядоўнасьці ініцыятываў на ніве перакладу Евангельля і ўсёй Бібліі.

Традыцыйна ў гэтай справе былі першымі пратэстанты. Як адзначае Ніна Баршчэўская, "пасьля Першай Сусьветнай вайны на недахоп рэлігійных вы­дань­­няў зьвярнуў увагу баптысцкі сьвятар Л. Н. Дзекуць-Ма­лей, які пра­­цаваў у Берасьці. Разам з сваёю жонкаю ўзяўся ён пе­ракла­даць на бе­ларускую мову Эвангельле. Не давяраючы собскім сілам, зьвяр­нуў­ся па фаховыя парады й папраўкі да ве­да­ма­га беларускага дзеяча й крытыка Антона Луцкевіча, які ахвотна ўзяў­ся дапамагчы ў гэтай ка­рыснай для народу працы. У 1927 го­дзе баптысцкае выдавецтва „Ком­пас” надрукавала паасобныя Эвангельлі (Мацьвея, Марка, Лукі, Ёана) і некалькі брашураў на бе­ларускай мове.

Луцкевіч узяўся перакладаць цэлы Новы Запавет. Свой пе­ра­клад аддаў ён Брытанскаму і замежнаму біблійнаму та­ва­рыству, якое й выдала ў 1931 годзе (у Гэльсінгфорсе ў Фінляндыі) Но­вы За­па­вет з Псальмамі на беларускай мове." (http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/mova/barszczeuskaja/13.htm)

Да пратэстантскай группы таксама належыць пераклад Яна Пятроўскага, зроблены і выдадзены на эміграцыі ўжо пасьля Другой Сусьветнай вайны -- кнігі Старога Запавету ў 1959 годзе і Евангельле паводле Яна ў 1991 годзе.

Пераклады Бібліі для католікаў былі зробленыя ў розныя гады шэрагам ксяндзоў, першым сярод іх быў ксёндз Вінцэнт Гадлеўскі. Нажаль, ягоны пераклад не пасьпеў распаўсюдзіцца з прычыны ваеннага часу, але пазьней быў выкарыстаны ксяндзом Пятром Татарыновічам, які выдаў пасьля Другой Сусьветнай вайны пераклад Чатырох Евангельляў і Дзеяў Апостальскіх у Рыме. Ксёндз Уладзіслаў Чарняўскі ажыцьцяўляў пераклад у першую чаргу для патрэбаў сваёй парафіі ў Вішневе, аднак лічыцца даволі аўтарытэтным.

Афіцыйная каталіцкая Камісія па перакладзе літургічных тэкстаў і рэлігійнай літаратуры працавала ў Беларусі з 1992 г., у 2004 рэарганізаваная ў Секцыю па перакладзе літургічных тэкстаў і афіцыйных дакументаў Касцёла. Секцыя прынцыпава паставіла сабе на мэце спачатку падрыхтаваць і выдаць Лекцыянарыі, неабходныя для богаслужэньня, а ўжо потым падыходзіць да перакладу Сьвятога Пісаньня, прычым урыўкі Сьвятога Пісаньня, зьмешчаныя ў Лекцыянарыях, былі ўзятыя ў першую чаргу з пераклада Дзекуця-Малея -- http://catholic.by/p2/index.php?option=com_content&task=view&id=5717&Itemid=49&rrr .

Для патрэб праваслаўных беларусаў на эміграцыі ў 1988 годзе было выдадзена Напрастольнае Евангельле, пераклад якого зрабіў архіепіскап Мікалай, Першы Герарх БАПЦ.

З 1989 году ажыцьцяўляе дзейнасьць па перакладу Сьвятога Пісаньня Беларуская біблійная камісія, арганізаваная пры Беларускім Экзархаце мітрапалітам Філарэтам. На дадзены момант зроблены пераклад чатырох Евангельляў (выдадзеныя паасобна як тэтраглоссы і разам як богаслужбовае Евангельле) і рыхтуецца да друку Дзеі Апостальскія.

Сярод індывідуальных перакладаў першым трэба адзначыць працу доктара Яна Станкевіча, які з дапамогаю Майсея Гітліна пераклаў Біблію цалкам і выдаў у 1973 годзе ў Нью Ёрку.

Пераклады, выкананыя Міхасём Міцкевічам, друкаваліся толькі часткова. Рукапісы, якія зараз ёсьць у карыстаньні Беларускай біблійнай камісіі сьведчаць пра вялікую вартасьць гэтай працы.

Анатоль Клышка пераклаў чатыры Евангельлі, якія былі надрукаваныя на пачатку 90-х ў часопісе "Спадчына".

Васіль Сёмуха пры перакладзе Новага Запавету спачатку супрацоўнічаў з Беларускай біблійнай камісіяй, але потым вырашыў працаваць цалкам самастойна і ажыцьцявіў пераклад усёй Бібліі, выдадзены ў Менску ў 2002 годзе.

Цікавы прыклад індывідуальнага перакладу "для сябе", які робіць у нашы дні Міхась Астапчык -- http://bel-psalom.at.tut.by/index.html

SUMMA TALIS

Пратэстанты:

Лука Дзекуць-Малей (баптыст) → Антон Луцкевіч

Паводле МАЦЬВЕА сьв. Эвангельле. -- Лодзь: Компас, 1927. -- 90с.

Паводле МАРКА сьв. Эвангельле. -- Лодзь: Компас, 1928. -- 51с.

Паводле ІОАНА сьв. Эвангельле. -- Лодзь: Компас, б.д. -- 62с.

НОВЫ ЗАПАВЕТ Госпада нашага Ісуса Хрыста і ПСАЛЬМЫ. -- Гельсінкфорс: Брытанскае і Замежнае Біблейскае Таварыства, 1931. -- 354с.

НОВЫ ЗАПАВЕТ Госпада нашага Ісуса Хрыста і ПСАЛЬМЫ / Другое выданьне без зьмен. -- Лёндан, 1948.

Ян Пятроўскі (метадыст)

Сьвятое Пісьмо. КНІГІ СТАРОГА ЗАПАВЕТУ. Кніжыца І. Кніга Руты, Кніга прарока Еэля, Кніга прарока Ёны. -- Нью-Ёрк, 1959. -- 17с.

Паводле сьв. Яна Эвангеле Госпада нашага Ісуса Хрыста. -- Менск-Лёндан-Нью Ёрк, 1991. -- 48с.

Католікі:

Ксёндз Вінцэнт Гадлеўскі

Чатыры Эвангеліі і Апостальскія Дзеі. -- Вільня, 1939. -- 417с.

Чатыры Эванэліі. -- Гродна: Гродзенская Рымска-Каталіцкая Дыяцэзія, 1998. -- 120с.

Ксёндз доктар Пётр Татарыновіч

Sviataja Evanlija i Apostalskija Dzei. -- Rym: Znič, 1954. -- 633s.

Listy sviatyh apostalaŭ.

Ксёндз Уладзіслаў Чарняўскі

Новы Запавет. -- Менск, 1999. -- 464с.

Камісія па перакладзе літургічных тэкстаў і рэлігійнай літаратуры, з 1992 г.

Секцыя па перакладзе літургічных тэкстаў і афіцыйных дакументаў Касцёла, з 2004 г.

Праваслаўныя:

Архіяпіскап Мікалай (БАПЦ)

Напрастольнае сьвятое Евангельле -- Новы Запавет Госпада й Збаўцы нашага Ісуса Хрыста. -- Таронта, 1988. -- 316с.

Беларуская біблійная камісія (БПЦ), з 1989 г.

Евангелие Господа нашего Иисуса Христа (от Матфея) на четырёх языках эллинском, славянском, российском и белорусском с параллельными местами. -- Мн.: Белорусский Экзархат, 1991. -- 236с.

Новы Запавеет Госпада нашага Іісуса Хрыста. Святое Евангелле паводле Марка. На чатырох мовах: грэчаскай, славянскай, рускай і беларускай. -- Мн.: Беларуская Праваслаўная Царква, Біблійнае Таварыства Рэспублікі Беларусь, 1999. -- 159с.

Пазаканфесійная група (індывідуальныя пераклады):

Міхась Міцкевіч

Евангельле паводле Мацьвея й Марка. -- Grand Rapids, Michigan, USA, 1998. -- 121с.

Янка Станкевіч (у супрацоўніцтве з Майсеем Гітліным)

НОВЫ ЗАКОН Спадара а Спаса нашага Ісуса Хрыста. -- Нью-Ёрк, 1959.

НОВЫ ЗАКОН Спадара а Спаса нашага Ісуса Хрыста. -- Нью-Ёрк: Вялікалітоўскае (Беларускае) Навуковае Таварыства Пранцішка Скарыны, 1970. -- 260с.

Сьвятая Бібля: Кнігі сьвятога пісьма Старога й Новага закону. -- Нью Ёрк, 1973. -- 840+260с.

Анатоль Клышка

Новы Запавет Госпада нашага Ісуса Хрыста // Спадчына. 1989 - 1992 гг.

Васіль Сёмуха

Біблія: Стары Запавет: Час маўчаць і час прамаўляць (Экл. 3.7): Кніга Эклезіяста, альбо Прапаведніка. -- Найвышэйшая песьня Саламонава // Далягляды, 1990. -- Мн.: Мастацкая літаратура, 1990. -- С.187-214.

Новы Запавет. Псалтыр. -- Мн.: Бацькаўшчына, 1995. -- 488с.

Крыніцы:

  1. Чарота І. Беларуская мова і царква. -- Мн.: Свята-Петра-Паўлаўскі сабор, 2000. -- 176с.
  2. Баршчэўская Н. Беларуская эміграцыя - абаронца роднае мовы. -- http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/mova/barszczeuskaja/13.htm
  3. Крэміс Ян, ксёндз доктар. Гісторыя перакладу тэкстаў Святога Пісання на беларускую мову, здзейсненых Секцыяй па перакладзе літургічных тэкстаў і афіцыйных дакументаў Касцёла пры ККББ. -- http://catholic.by/p2/index.php?option=com_content&task=view&id=5717&Itemid=49&rrr

No comments:

Post a Comment