Сямейныя кронікі. 1

Мае баба Таня і дзед Мікалай (па бацькавай лініі) узялі шлюб у 1936 годзе. Бабулька была з зусім беднай сям'і, а дзед -- з больш багатай (але відаць не надта). Праз гэтую беднасьць баба Таня, дарэчы, была вымушаная кінуць сваё першае каханьне, бо той хлопец быў яшчэ бяднейшы. Так што шлюб быў па разьліку -- з боку бацькоў Тацьцяны, і па паслушэнству -- з боку самой Тацьцяны.
Паслухалася Тацьцяна не толькі сваіх бацькоў, але яшчэ і навамыскага бацюшку, які яе адгаварыў ісьці ў манастыр (куды бабця была сабралася, зразумеўшы, што "па-любові" шлюб ёй не сьвеціць).
Як потым успамінала сама бабулька, "айцец Вінцукевіч" казаў ёй: "Танечка, цяперака час такі, што трэба дзяцей ражаць і ў веры іх выхоўваць, бо інакш вера нашая і не захаваецца мабыць, ты ж бачыш, што вакол робіцца." Тацьцяна нарадзіла пяцёх дзяцей, за часамі вайны памёрла тры зь іх, засталіся два сына -- старэйшы і самы малодшы, абодва сталі праваслаўнымі сьвятарамі...

Баба Таня ні воднага дня не рабіла ў калгасе. Калі прыйшлі "трэцьцяі саветы", яна сказала, што на безбожнікаў працаваць не будзе. І забараніла гэта рабіць свайму мужу. Тое, што яна гаспадар у хаце, адчуваў нават я у свае падшыванскія чатыры гады, калі бацьке часьцяком пакідалі мяне летам у вёсцы. Але каб выконваць гэтае рашэньне жонкі дзеду Мікалаю відаць не трэба было доўга вагацца. Асабліва пасьля такіх "прыколаў", якія адбыліся ў 1951 -- 1952 гадах. Вось, два дакументы, якія захаваліся ў сямейным "архіве":

Пераказваючы коратка сутнасьць справы: у восень 1951 году калгас забраў у дзеда Мікалая зямлю, а замаст адабранага даў "кампенсацыю". Аднак новы участак быў і занадта далёка і зямля была дрэнь... Дый нават калі і не так, дзед напэўна проста пайшоў на прынцып, і араў СВАЮ зямлю, якую калгас імя Булгарына з верасьня 51га лічыў калгаснай. Адна бачце як лоўка ўчыніў прадядацель -- ён дачакаўся, пакуль пасаджанае маім дзедам высьпее і потым гэта сабраў, зразумела на карысьць калгаса. А паколькі дзед не апрацоўваў тое, што "обязан был", дык у яго і не хапіла на выплату дзяржаўнага аброку, які вінны былі плаціць усе, хто не пайшоў у калгас. Забралі літаральна апошняе, што хоць якікольвек кошт мела, яшчэ і паперку пакінулі... Дзед Мікалай у калгас усё роўна не пайшоў. Нейкімі праўдамі-няпраўдамі ўладкаваўся качагарам на Баранавіцкую ТЭЦ. праз год абпаліў руку. Пайшла гангрэна, руку аднялі. Сям'я жыла з прысядзібнай зямлі (25 сотак) і на тыя грошы, якія выплочвала дзяржава як "пенсію па інваліднасьці".

Яшчэ адна заўвага на конт дакументаў. З гэтых дзьвюх паперак бачна, наколькі кіраўніцтва "на версе" не падрабязна разбіралася у справах "на месцы". У "даведцы" таварышу Аксёнаву пераблыталі назву вёскі. Мой дзед жыў у МУцькавічах, а МІцькавічы -- гэта 15 км на пошнач, бліжэй да Моўчадзі. Можа каб ня блытаць, чынушы ў 60-х пераіменавалі нашу вёсачку ў ідэялагічна-стэрыльнае "Звёзднае", млін...

Бадай, адзіны фотаздымак дзеда Мікалая "у апошнія гады жыцьця", на кавалачку зямлі -- 25 прысядзібных сотак, якія урэшце рэшт пакінуў дзеду калгас:

Я добра разумею, што з улікам "кантэкста эпохі" так бы мовіць, мой дзед аддзелаўся лёккім іспугам, і рэальна такія залупаньні маглі каштаваць значна даражэй, аднак тое, што дзеду "пашчасьціла" -- лішні раз паказвае, наколькі жахлівым і крохкім было становішча селяніна пры "трэцьціх саветах"...

Такі месяц

...месяц жніва, ураджаю, месяц плёну, і таму -- месяц сьмерці і перамены жыцьця час рахаваньня папярэдніх намаганьняў, сумаваньне вынікаў і час пачатку чагосьці новага, іншым разам нечувана новага... У жніўні пачыналіся дзьве сусьветныя вайны, уводзіліся войскі ў Прагу, дабівалі Савецкі Саюз, увасоблены ў маразматычным ГКЧП... Зыходзячы з такой асаблівасьці, менавіта пасьля жніўню вельмі лагічна было б пачынаць новы год, як гэта рабілі да васемнаццатага стагоддзя, і як гэта зараз усё яшчэ робіць Царква. Паводле такога календара зараз -- апошні месяц 2007 году...

Напэўна з тае ж прычыны менавіта ў жніўні адчуваеш найбольш абвострана бязладнасьць уласнага жыцьця. Хочацца штосьці зьмяніць, кудысьці падзецца, рыпнуцца, пачаць новае жыцьцё нарэшце (як гэта патасна гучыць, халерррра...), перагарнуць старонку, больш менш асэнсавана азірнуцца, навесьці парадак у паперах, зрабіць нейкія глабальныя высновы адносна ўласных дасягненьняў і перспектываў. І штосьці нарэшце зрабіць вартае, штосьці перамяніць... альбо памерці ад сьпякоты і нуды.

Пра Афанасія Берасьцейскага

Сёньня Праваслаўная Царква адзначае памяць прарока Іліі, асноўнай заслугай якога заўсёды лічылася моц і непахіснасьць веры. Сёньня ж адзначаецца аднойдзеньне ў 1649 годзе мошчаў сьвятога прападобнамучаніка Афанасія, ігумена Берасьцейскага, чалавека, які таксама паказаў нам яскравы прыклад вернасьці і адданага служэньня Госпаду. Асабіста для мяне супадзеньне дат памяці гэтых двух сьветачаў веры здаецца невыпадковым і сімвалічным. У нечым постаць сьвятога Афанасія вельмі набліжаецца да вобраза ветхазаветнага прарока. Асноўнае, што іх збліжае -- задача давесьці да сьвядомасьці сучасьнікаў суайчыньнікаў волю Божую ва ўмовах практычна паўсюднага адступніцтва і малавер'я.

Мы ня ведаем, зь якіх мясьцін і з якой дакладна сям'і паходзіў Афанасій. Вядомае прозьвішча -- Філіповіч -- і, калі меркаваць па "Надгробку", які склалі манахі Сьвята-Сімяёнаўскага манастыра, ягоным родным местам усё ж такі было Бярэсьце.
Ён атрымаў выдатную адукацыю. Вучыўся не толькі ў адной з брацкіх школаў (у Берасьці ці Вільні), але таксама вельмі верагодна, што Афанасій атрымаў пэўныя веды ў адным з іезуіцкіх калегіюмаў. У 1627 годзе ён прымае манаскі пострыг з імём Афанасій. Дзесяць гадоў добрасумленна служыць у розных манастырах Вялікага княства і Кароны. Нарэшце Афанасій апынуўся ў Купяціцкім манастыры пад Пінскам, дзе першы раз ён удастоены яўленьня Божае Маці, Якая гаворыць яму ісьці па міластыню ў Маскву. Афанасій зьдзяйсьняе гэтае небясьпечнае па тым часе падарожжа. Аднак можна меркаваць, што ягонае паведамленьне аб Боскай волі і ягоны імпэт не былі прыняты ў Маскве прыхільна. Інакш, чаму гэта праваслаўны манах выпраўляецца "восвоясі" з адзінай на той час праваслаўнай сталіцы літаральна напярэдадні Пасхі, у "Цветную неделю", дакладна ведаючы, што сустракаць Сьвята сьвятаў яму давядзецца ў дарозе?..
У 1640 годзе Афанасій робіцца ігуменам Сімяёнаўскага манастыра ў Бярэсьці. Ён пачынае актыўна абараняць правы праваслаўных у гэтым горадзе, даходзіць са справай берасьцейскага брацтва да вышэйшых ураднікаў дзяржавы і ўрэшце выступае на Шасьцітыднёвым сейме 1643 года з даволі рэзкай суплікай, клічачы караля скасаваць унію, з-за якой праваслаўным давялося цяперпець гэтулькі несправядлівых крыўдаў. Аднак ягонае выступленьне было крыху недарэчным для самаго мітрапаліта Пятра Магілы, які як раз тады праводзіў тайныя перамовы з каралём, сенатарамі і каталіцкімі біскупамі аб магчымасьці новай уніі, дый наогул мітрапаліт лічыў, што выгодаў для Праваслаўнай Царквы можна дабіцца хутчэй дыпламатычнымі сродкамі, а не такімі ультыматыўнымі дэмаршамі. І Афанасій пацярпеў ад сваіх жа -- мітрапаліт загадаў яго кінуць у вязьніцу да заканчэньня сейму, і менавіта мітрапалічыя служкі ганяліся за Афанасіям па Варшаве і білі яго ў раўчуку пад Кракаўскай брамай, калі Афанасій быў зьбег з пад варты і юродстваваў на вуліцах, крычаўшы на латыні праклёны адступнікам. Трэба адзначыць усёт'кі, што стаўленьне мітрапаліта Пятра да Афанасія не было выключна адмоўным. Урэшце рэшт суд духоўнай кансісторыі такі апраўдаў Афанасія і ён вярнуўся да сваіх абявязкаў ігумена ў Бярэсьце.
Ня гледзячы на такога кшталту "вразумленія", Афанасій працягвае "суплікаваць". І тлумачэньне такой упартасьці не ў асаблівасьць характару. Афанасій некалькі разоў бачыць Божую Маці, Якая загадвае яму ісьці да караля і давесьці волю Бога -- калі не скасуе уніі, дзяржаве давядзецца вельмі дрэнна, а пакуль ёсьць час на выпраўленьне становішча... Цікава тое, што сам Афанасій прызнаецца, што яму такая "місія" зусім не да спадобы, яму мілейшая простая малітва ў адзіноце ў кельлі, а тут ён мусіць ісьці да вышэйшых асобаў і нешта даводзіць, пры чым такое, што каралём можа быць неўспрынята цалкам. Аднак пасьля пэўных ваганьняў Афанасій ідзе... Памятаеце, ветхазаветныя прарокі таксама не ўсе і не адразу прымалі на сябе гэты цяжар -- прамаўляць людзям волю Божую тут і цяпер. Вагаўся Маісей, выпрабоўваў Бога Гедэён...
Афанасія саджаюць у вязніцу другі раз -- цяпер ужо сьвецкія ўлады нібыта з-за так званай справы Яна Лубы. З астрогу Афанасій піша лісты каралю Уладзіславу IV. І што дзіўна, некаторыя з гэтых лістоў кароль не толькі чытае сам, але і загадвае чытаць пад час абеду ўсім прысутным сенатарам і магнатам. Афанасій просіць аб сустрэчы, і кароль ужо быў яе прызначыў, але яго адгаварылі ад такой "авантуры" іезуіты. Цікава, чаго гэта ім было гэдак непакоіцца з-за адной сустрэчы караля з нейкім там манахам?.. Напэўна, яны адчулі небясьпеку ў аргументах Афанасія, бо каб давесьці слушнасьць скасаваньня ўніі, Афанасій мусіў давесьці спачатку няслушнасьць пазіцыі Касьцёла, ерэтычнасьць папства. І ён шмат пра гэта пісаў каралю, выкарыстоўваючы ў сваіх аргументацыях думкі і цытаты заходніх мысьляроў: Станіслава Аржахоўскага, Юста Ліпсіюша, Альфонса дэ Кастро. Відаць, нешта зачапіла ў ягоных развагах Ўладзіслава, што кароль хацеў быў сустрэцца, "ды не далі"...
Урэшце Афанасія адпраўляюць далей з Варшавы, у Кіеў, дзе ён у 1646 годзе зьбірае разам усе лісты, суплікі ды дакументы, датычныя ягонай "няёмкай" для ўладаў дзейнасьці, і апрацаваўшы гэты матэрыял, падае на разгляд мітрапаліту Пятру ў выглядзе так званага "Дыярыюша". Так зьявіўся "выбітны твор старабеларускай літаратуры", які менавіта філолагі на дадзены момант больш за ўсё і дасьледваюць.
Потым Афанасій вяртаецца ў Бярэсьце. І ў 1648 годзе на пачатку восені яго растралялі па выроку каптуровага суда (такога кшталту прататып сумнавядомых "троек"), пры чым інкрымінаванае "супрацоўніцтва з паўстаўшымі казакамі" нічым не было падцьверджанае...

Ну вось, калі коратка пра сьвятога Афанасія Берасьцейскага.
Прабачце за гугнівасьць і сумбурнасьць выкладу.

Адзінамагчымыя эфектыўныя дачыненьні з кіраўніцтвам...

Krzysztof Pomian: Historia a pamięć

Каншпект лекцыі, якая была прачытаная ў Музеі Гісторыі Польшчы 8 траўня 2008 году

• Pamięć jest spantaniczna a historia jest krytyczna.

• Нават калі памяць і гісторыя займаюцца адной рэччу -- падыходы настолькі розныя, што можна казаць, што мы маем справу з рознымі рэчамі.

• Памяць належыць розным групам. Гісторыя -- усеагульная. Гісторыя -- маёмасьць ідэальнай групы, якая разцягнутая ў часе і прасторы. Памяць -- канфліктагенная. Гісторыя дыстанцыруецца ад варагуючых бакоў, яна прынамсі спрабуе атамаваць канфлікты, каб зрабіць іх хаця б не драматычнымі (адсюль -- гісторыя працуе на дэмакратыю/знаходзіцца ў яе падмурку).

• Для гісторыка праблема -- не выдаваць "запіс памяці" за працу гісторыка. Хаця канечне запіс памяці ёсьць першай справай гісторыка, але ён мусіць ісьці далей.
  

• Музей нельга разглядаць як нешта накшталт кнігі. Асноўнае ў музеі -- адбываецца інсцэнізацыя прадметаў.
  

• Muzeum ma tożsamaściową intencję, ergo muzeum nie moga być "muzeum pamięci". Сучасныя народы падзеленыя ўнутры сябе на розныя групы. Ergo нельга навязаць адну памяць на ўвесь народ. Перамогшая памяць толькі адной групы заўсёды помсьціць.
  

• Сучасная акадэмічная гісторыя адарваная ад рэальнага жыцьця. Людзей не цікавіць, колькі іх продкі атрымлівалі прыбытку на чалавека ў XVIII ст. напрыклад. Ergo музей мусіць трымаць сувязь з грамадствам.
  

• Мэта Музея Гісторыі Польшчы, ІМГО, паказаць, як з "грамадства станаў" (дзе былі розныя памяці розных "сасловій") прыйшлі да "народа польскага", паказаць кшталтаваньне "народнай сьвядомасьці". Такім чынам можна знайсьці месца для розных памяцяў пад адным дахам аднаго музея.
  

• Людзі прыходзяць у музей не для таго каб вучыцца. Музей не мае права быць нудным, нецікавым. Музей -- гэта не энцыкляпедыя ergo мусіць быць сьвядомы выбар экспанатаў і экспазіцый. Музей -- гэта хутчэй агора, чым сьвятыня.

Варшаўскія замалёўкі

Яны ўсё яшчэ ваююць...

Прачытаў Дэвіда Мітчэла "Сон №9". Спадабалася. Месцамі вельмі напружаны, захапляючы сюжэт, іранічныя (традыцыйны англійскі гумар) заўвагі і параўнаньні, алюзіі і кепікі з вядомых твораў англамоўнай і японскай літаратуры. Аднак ня гледзячы на гэтую аўтарскую ўсьмешку Чэшырскага ката і шматлікія сюррэалістычныя выбрыкі, тут закранутыя пэўныя сур'ёзныя тэмы. Ёсьць з чаго пасьмяяцца, і ёсьць падставы для разваг.

Такім чынам, як пачынаюць усе афіцыйныя анатацыі -- дваццацігадовы вясковы хлопец прыяжджае ў Токё адшукаць свайго бацьку... Гісторыя гэтых пошукаў падзяляецца на восем частак. Зыходзячы з назвы, іх можна было б назваць снамі, аднак гэта ўсёт'кі раман пра рэальнасьць, і сюррэалістычнае, мройнае ў ім займае не галоўнае, дапаможнае месца. Уласна мроі і сны пераплеценыя з аповедам толькі ў першай і апошняй частках, у іншых разделах Мітчэл выкарыстоўвае іншыя контрапункты (ці гэта можна было б назваць і камертонамі) -- паралельны аповед, знак іншай рэальнасьці, тое, што не тут, але нейкім чынам прысутнічае і ўплывае на зараз ідучую рэчаіснасьць. Гэта могуць быць успаміны, фантазіі, пісьменьніцкія эксперыменты ў выглядзе казкі, чыесьці дзёньнікавыя запісы. Даволі цікавы стэрыя-эфект. Самым уражваючымі ў гэтым плане для мяне былі дзьве рэчы. Першая: у самы напружаны для героя момант -- ён думае, што яго вось вось павінны забіць якудза -- ягоныя ўспаміны і становяцца гэдакім "знакам іншай нерэальнай рэальнасьці", нечым мройным, ягонае ўласнае жыцьцё за імгненьне пралятае перад ягонымі вачыма як сон, мроя, якая чамусьці прывяла менавіта да гэтага -- хлопец назірае за тым, як да яго набліжаецца бораў з якудзы, няўмольны і змрочны, як сама сьмерць... Другая ўразіўшая рэч: дзёньнік японскага камікадзэ часоў Другой Сусьветнай вайны. І самі запісы цікавыя і тыя абставіны, пры якіх яны ўзьнікаюць. Не ведаю, адкуль Мітчэл іх узяў, мо нават і сам прыдумаў, аднак дакладна ён спрабаваў адказаць на пытаньне: чым ёсьць тэрарызм, і ці не занадта мы спрашчаем рэчы, калі глядзім на самаахвярнае забойства ворага як на толькі невытлумачальны дзікунскі фанатызм... А наконт абставін. Гэты дзёньнік дае пачытаць хлопцу ягоны дзед, якога хлопец нечакана для сябе сустрэў, шукаючы бацьку. Напэўна пад час гэтай сустрэчы была прамоўлена і самая асноўная думка гэтага твору: "Ён заняты тым жа, што і ты -- пошукам сэнсу". Здавалася б -- занадта банальна; аднак чамусьці ўспрымаеш гэта не як маралізатарства нейкае, а як намінку, ці запрашэньне займацца гэтым жа ;-)... Дарэчы, пра ключавую думку. Чамусьці ўсе рэцэнзенты вырашылі, што гэта -- словы Джона Ленана, якія прымроіліся хлопцу ўжо амаль пры канцы ўсёй гісторыі, -- маўляў, дзевяты сон, гэта самае цікавае і гэта ўжо пачатак іншай гісторыі. Ага, і таму Мітчэл зрабіў дзевятую частку свайго рамана літаральна пустой -- толькі назва і чысты аркуш. Я б сказаў, што гэта файны кіпік з моды на дзэн. ІМГО ;-) У рэшце рэшт, хлопец знайшоў значна больш за тое, на што разьлічваў. Ён сустрэў сапраўднае каханьне (дзяўчыну з самай прыгожай шыяй у сьвеце), ён сустрэў дзеда, ён вярнуў сабе маці... Ён урэшце пабачыў бацьку, аднак... У выніку, я вельмі задаволены, што не пашкадаваў 2910 беларускіх рублёў і набыў гэтую кнігу.

P.S.

Так, а цяпер нешта накштал рэкламы ;-). Спадарства, вы не памыліліся і гэта не ачепятка -- я напісаў 2910 і ні нулём болей!!! Гэты файны атракцыён нечуванай дагэтуль шчодрасьці зладзіла Цэнтральная менская кнігарня. Паглядзіце ўважліва тут -- http://www.oz.by/books/topic.html?series_id=140524&books_table_limit=30 Асабліва на кошт кнігаў. А цяпер па вялікаму сакрэту й шэптам -- амаль усе гэтыя кнігі ўсё яшчэ ляжаць у Цэнтральнай кнігарне кожная коштам 2910... Так што каго што зацікавіла -- можаце зайсьці й зрабіць добры гешэфт ;-)

нешта накшталт праграмнага

Згодна з http://slounik.org/153477.html "паабапал" -- гэта прыназоўнік, які ўжываецца для ўказання на размяшчэнне па абодва бакі чаго-н., да таго ж "спалучэнне з прыназ. паабапал выражае прасторавыя адносіны". І гэта самае "смачнае" ў гэтым слове!.."Паабапал" -- часьцей за ўсё спалучаецца с чымсьці накшталт шнара -- дарога, шлях, чыгунка, рака, вуліца, калідор урэшце. Спалучаецца з тым, па чым мусіш рухацца, рух прадугледжвае мэту. Прынамсі, актыўны рух, а не калі табе далі пендаля... Калі ты карыстаесься прыназоўнікам "паабапал", ты сьцьвярджаеш, што знаходзісься дзесьці ў цэнтры, на шляху, і да таго ж ты будуеш, апісваеш, спазнаеш прастору адносна сябе... Гэта не Беларусь паміж Польшчай і Расеяй, а Расея і Польшча паабапал Беларусі. Адчуваеце розьніцу?.."Паабапал" -- гэта не дыялектычная двухбаковасьць. Гэта назіраньне, калі ты сочыш за абодвума бакамі дарогі, але толькі ў той ступені пільна, у якой гэта патрэбна і карысна, і не замінае твайму руху... Урэшце, "паабапал" бліжэй да панятку "антыномія", чым да "тэзіса" з "антытэзісам"... Бо тэзіс з антытэзісам -- гэта проста два слупы, паміж якімі можна бегаць бясконца, а антыномія -- гэта калі тыя ж слупы стаяць паабапал дарогі, то бок паказваюць табе, што вось дзесьці тут твайму глузду трэба рухацца...

Сёння нас вывозілі на экскурсію ў цэнтр Варшавы. Спачатку далі магчымасьць папрысутнічаць на праваслаўным набажэнстве -- падвезьлі нас з Александрам да праваслаўнага катэдральнага сабору Марыі Магдаліны. Служба ранняя тут пачыналася а палове дзевятай у ніжнім храме, пад які прыстасавалі сутарэнні класічнай "псеўда-руска-візантыйскай" царквы, якая пэўна ў сярэдзіне дзевятнаццатага стагодзя будавалася. Але "прыстасавалі" -- занадта неахайнае слова. Калі зайшлі туды, крыху заняло дыханне ад нечакана радасных, чыстых, яскравых, празрыстых і яркіх фарбаў, якімі распісаныя сьцены і не зусім высокая столь ніжняга храма. Выкшталцоная і своеасаблівая іканаграфія, па канонах, але вельмі жывая і жыцьцясьцьвярджальная. Усю службу стаяў задраўшы галаву, ці азіраючыся па баках. Правілі даволі хутка, за паўтары гадзіны. Чытанне Евангелля, казанне, аб'явы -- па-польску; астатняе па-царкоўнаславянску. Народу было шмат, прынамсі для першай службы і з улікам таго, што гэта сталіца каталіцкай краіны. Шмат з дзецьмі і нават немаўлятамі. У правым крыле сутарэнняў яны захоўваюць застаўшыеся ад храма Александра Неўскага мазаікі -- Дзеісусны шэраг. Калі убачыў, нешта кратнула душу, нібы неспадзявана апынуўся у Баранавічах...

Выйшлі з храма крыху узрушаныя. Накіраваліся да калоны Жыгімонта ўздоўж вуліцы Салідарнасьці. Раптам праваруч заўважылі жывых медзьвядзёў!.. Проста побач заапарк, які выходзіць як раз да гэтай вуліцы, і пляцоўка зь мядзьведзямі уладкаваная перад самым носам мінакоў. Ні кратаў, ані сетцы -- проста каменная канава з вадой дастаткова шырокая і з дастаткова высокімі стромымі бакамі, каб жывёлы гэтыя не дасягнулі баязьлівых крыўдзіцеляў. Але які эфект блізкасьці! Гэта ўсё роўна як па Панякоўцы бы блукалі тыя мядзьведзі. Сядзіць сабе такі буры, глядзіць на цябе і вывучае, калі б не канава, хвілі б не мінула каб апынуцца побач, літаральна тры крокі...

Экскурсія па Старому Мясту так сама ўразіла. Па-першае сам факт таго, што на сам рэч уся гэтая сярэдневечна-барокавая прыгажосьць была да шчэнту спляжаная, і палякі упарта яе аднаўлялі усе гады пасьля вайны, і працуюць да гэтага часу (праўда ўжо практычна толькі паднаўляючы дахоўку, але...), ашчаджаючы на гэта немаведама колькі грошай, і ім гэта патрэбна!.. Па-другое, нават у тым невялічкім аповедзе, які пасьпела за гадзіну распавесьці пра гэты горад экскурсаводка, было столькі рэчаў, якія для мяне складалі нейкую ледзь заўважную, але трывалую повязь з Варшавай. Калона Жыгімонта паўстала ў 1644 годзе -- Уладзіслаў пашчыраваў замацаваць гонар свайго бацькі. Афанасій ледзь не адразу лямантаваў, каб замест сьмертнага чалавека на тым слупу ўзьнеслася Купяціцкая выява Багародзіцы. Хто слухаў калугера?!. Але калону тую з Жыгімонтам потым пляжылі тры разы, побач ляжаць два папярэднія "экзэмпляры" гэтага помніка. Калісьці на Замкавы пляц вяла дарога праз Кракаўскую Браму, ад якой зараз толькі мост застаўся (улічваючы татальную адноўленасьць Старога Мяста, я б гэта называў інсталяцыяй). Роў, у які калісьці пхнулі Афанасія, здаецца, аўтэнтычны...

Шпацыруем па старых адноўленых вулках. Гатычны касьцёл. Экскурсавод між іншымі фактамі гаворыць пра незайздросны лёс астанкаў Панятоўскага. Яго цела цяпер пакрамсанае на некалькі захаваных у розных месцах кавалкаў, зрэшты, як і ягонае каралеўства... Плошча, лепш сказаць "пляцачак" пад назвай Канонія, пасярод як помнік стаіць патрэсканы звон. Іезуіты яго замовілі і хацелі павесіць на калакольню бліжэйшага тут свайго храма, але калі ўздымалі -- звон трэснуў. Ведаеш, што зрабілі гэтыя хітруны? Яны трэснуты звон схавалі ў сутарэннях сваёй царквы. Было гэта раўнютка ў 1646 годзе... Толькі пасьля вайны пад час рэстаўрацыі места яго дасталі і паставілі як помнік.

Зьяўленне Варшавы было "абумоўлена" бойкай мазураў з літоўцамі. У 1260-м, ці каля таго, нашыя няўрымсьлівыя продкі спалілі рэзыдэнцыю мазавецкіх князёў і тыя мусілі заснаваць паблізу новы замак -- як раз вакол яго і разбудавалася Варшава. Але сталіцай Рэчы Паспалітай гэты горад стаў толькі ў 1596 годзе... Ізноў выпадковасьць лічбаў?..

Вось такая кароткая вандроўка па Варшаве.